Zmiany w zwolnieniach lekarskich i orzecznictwie ZUS – nowe przepisy i terminy wejścia w życie

Dla wielu placówek to temat podwójnie operacyjny: z jednej strony są płatnikiem składek i pracodawcą (obsługa absencji chorobowych), z drugiej – część personelu wystawia e-ZLA i styka się z kontrolą prawidłowości orzekania. Ustawa doprecyzowuje pojęcia, które dotąd bywały różnie interpretowane, i porządkuje tryb działania ZUS.

Doprecyzowano, co jest „pracą zarobkową” i co jest aktywnością „niezgodną z celem zwolnienia” – w tym rozróżniono czynności incydentalne i zwykłe czynności dnia codziennego (istotne przy kontrolach). Zmieniono kontrolę wykorzystywania zwolnień (procedury i uprawnienia kontrolne) – wejście w życie w terminie ogólnym przewidzianym ustawą. Istotna jest też możliwość pracy u jednego pracodawcy przy jednoczesnym L4 u drugiego (w określonym trybie) – rozwiązanie przesunięte na 2027 r.

Ustawa ma usprawnić postępowania orzecznicze (m.in. organizację drugiej instancji, terminy, wsparcie asystenckie) oraz poszerza katalog osób mogących orzekać w ściśle wskazanych sprawach (np. pielęgniarki/pielęgniarze i fizjoterapeuci – w określonych zakresach).

• 26 stycznia 2026 (14 dni od ogłoszenia): pierwsza grupa przepisów, m.in. dotyczących kontroli prawidłowości orzekania i wystawiania zaświadczeń.
• 12 kwietnia 2026 (3 miesiące od ogłoszenia): zasadniczy termin wejścia w życie ustawy.
• 1 października 2026: wybrane przepisy wskazane w ustawie.1 stycznia 2027: pakiet rozwiązań dotyczących m.in. nowych zasad orzecznictwa i części uprawnień/trybów.

W praktyce funkcjonowania placówek medycznych nowe przepisy oznaczają konieczność weryfikacji i aktualizacji zasad postępowania w zakresie absencji chorobowych, w tym wewnętrznych instrukcji dla kadr i osób kierujących zespołami oraz komunikacji kierowanej do pracowników. Istotne jest uwzględnienie doprecyzowanych definicji pracy zarobkowej i aktywności niezgodnej z celem zwolnienia, które mają bezpośrednie znaczenie przy ewentualnych kontrolach.

W jednostkach, w których kadra medyczna uczestniczy w wystawianiu zaświadczeń lekarskich, zmiany wymagają również ujednolicenia praktyki dokumentowania przesłanek orzeczniczych oraz przygotowania procedur współpracy z ZUS w przypadku kontroli prawidłowości orzekania.

Niezależnie od bieżących dostosowań, zasadne jest także zaplanowanie wdrożenia rozwiązań przewidzianych na 2027 r., które mogą wpływać na sposób łączenia aktywności zawodowej z czasową niezdolnością do pracy, w szczególności w sytuacji zatrudnienia u więcej niż jednego pracodawcy.

Fot. Unsplash/com