Zadłużenie szpitali wobec ZUS przekroczyło miliard złotych

Jak podała „Rzeczpospolita”, jeszcze w czerwcu zaległości wobec ZUS miało 503 szpitali, a suma nieopłaconych składek wynosiła 1 mld 6 mln zł. Jeszcze wcześniej, pod koniec 2024 roku, zadłużonych było 511 placówek, a ich zobowiązania opiewały na 954 mln zł. 

Dane te jasno pokazują, że długi systematycznie rosną i obejmują coraz większą grupę podmiotów. Trudności finansowe w służbie zdrowia nie są zjawiskiem nowym, jednak ich skala w ostatnich miesiącach wyraźnie przyspiesza.

Nie wszystkie szpitale są jednak pozostawione same sobie. ZUS umożliwia zadłużonym placówkom skorzystanie z ulg w spłacie należności. Dzięki temu część z nich ma szansę na uniknięcie dalszego narastania odsetek i odzyskanie płynności finansowej. Obecnie z takiego wsparcia korzysta około 150 szpitali.

Według danych z 1 sierpnia 2025 r. kwota objęta ulgami – po odjęciu odsetek i opłat prolongacyjnych – wynosi 650,9 mln zł.

Jednym z najczęściej wybieranych sposobów na uporządkowanie finansów jest rozłożenie długu na raty. Po złożeniu wniosku i podpisaniu umowy szpital unika dodatkowych kosztów związanych z odsetkami za zwłokę. Zamiast tego naliczana jest jedynie opłata prolongacyjna, wynosząca połowę stawki odsetek obowiązującej w dniu zawarcia porozumienia. Co istotne, jeżeli wobec placówki zostało wszczęte postępowanie egzekucyjne, po podpisaniu umowy jego bieg zostaje wstrzymany. Daje to dyrekcji czas na zaplanowanie spłat i ustabilizowanie sytuacji finansowej.

Jak rozłożyć zadłużenie wobec ZUS na raty

1. Złóż wniosek do ZUS – należy wypełnić formularz dostępny na stronie internetowej ZUS lub w jednostce terenowej. Wniosek powinien zawierać prośbę o rozłożenie należności na raty.
2. Dołącz dokumentację finansową – aby uzasadnić potrzebę rat, trzeba przedstawić dokumenty potwierdzające trudną sytuację placówki i brak możliwości jednorazowej spłaty długu (np. bilans, rachunek wyników, zestawienia przychodów i kosztów).
3. Negocjuj harmonogram spłat – ZUS analizuje sytuację finansową szpitala i może zaproponować określoną liczbę rat. Dyrektor powinien wskazać realne terminy i wysokości spłat, które placówka jest w stanie regularnie regulować.
4. Podpisz umowę z ZUS – po zatwierdzeniu harmonogramu następuje zawarcie umowy. Od tego momentu ZUS nie nalicza odsetek za zwłokę, a jedynie opłatę prolongacyjną w wysokości 50% stawki odsetek obowiązującej w dniu podpisania umowy.
5. Zawieszenie egzekucji – jeżeli wobec szpitala było prowadzone postępowanie egzekucyjne, po podpisaniu umowy zostaje ono wstrzymane. To daje czas na odbudowanie płynności finansowej i systematyczne regulowanie zobowiązań.
6. Przestrzegaj harmonogramu – każda rata musi być opłacona w terminie. Opóźnienia mogą skutkować utratą ulgi i przywróceniem naliczania pełnych odsetek oraz wznowieniem egzekucji.

Innym narzędziem oferowanym przez ZUS jest odroczenie terminu płatności składek. Rozwiązanie to przeznaczone jest dla placówek, które znalazły się w przejściowych tarapatach i nie mają w danym momencie środków na regulowanie zobowiązań. Odroczenie daje im szansę na odzyskanie płynności i uniknięcie sankcji za nieterminowe wpłaty.

Jak uzyskać odroczenie terminu płatności składek w ZUS

1. Przygotuj wniosek – należy złożyć go do właściwego oddziału ZUS. Formularz dostępny jest na stronie internetowej ZUS lub w placówkach terenowych.
2. Uzasadnij trudności finansowe – we wniosku trzeba wykazać, że problemy placówki mają charakter przejściowy i uniemożliwiają terminowe opłacenie składek. Warto dołączyć dokumenty potwierdzające sytuację (np. sprawozdania finansowe, bilanse).
3. Ustal nowy termin – ZUS, po analizie sytuacji, może wyznaczyć odroczony termin płatności. W okresie odroczenia nie są naliczane odsetki za zwłokę, ale obowiązuje opłata prolongacyjna (50% stawki odsetek obowiązującej w dniu podpisania umowy).
4. Podpisz umowę – odroczenie wymaga zawarcia umowy z ZUS. Do momentu jej podpisania obowiązek zapłaty składek pozostaje aktualny.
5. Pilnuj terminów – niedotrzymanie warunków odroczenia (np. brak spłaty w ustalonym nowym terminie) powoduje utratę prawa do ulgi i konieczność uregulowania całości wraz z odsetkami.

Rosnące zadłużenie wobec ZUS stawia pod znakiem zapytania stabilność finansową wielu placówek medycznych. Choć mechanizmy ulg pozwalają uniknąć natychmiastowych konsekwencji, nie rozwiązują one problemu u źródła. Dyrektorzy szpitali stają dziś przed koniecznością nie tylko zarządzania bieżącymi kosztami, ale też poszukiwania długofalowych rozwiązań pozwalających na uniknięcie dalszego zadłużania się wobec instytucji publicznych.

Jak ograniczyć ryzyko dalszego zadłużania się wobec ZUS i innych instytucji

1. Regularnie monitoruj płynność finansową – wprowadź comiesięczne analizy przepływów pieniężnych, aby z wyprzedzeniem wykrywać ryzyko problemów ze składkami i podatkami.
2. Twórz rezerwy finansowe – zaplanuj w budżecie placówki bufor środków przeznaczony wyłącznie na regulowanie obowiązkowych składek i podatków, nawet przy spadku bieżących przychodów.
3. Optymalizuj koszty stałe – przeanalizuj kontrakty, umowy i koszty administracyjne. Nawet niewielkie oszczędności w skali miesiąca mogą uchronić przed narastaniem zaległości wobec instytucji publicznych.
4. Zabezpieczaj przychody z NFZ – sprawdzaj poprawność rozliczeń z Narodowym Funduszem Zdrowia, aby uniknąć blokad płatności wynikających z błędów formalnych lub niedotrzymania procedur.
5. Dywersyfikuj źródła finansowania – w miarę możliwości korzystaj z dodatkowych kontraktów, świadczeń komercyjnych lub projektów unijnych, które mogą zwiększyć stabilność przychodów.
6. Prowadź dialog z instytucjami – utrzymuj bieżący kontakt z ZUS, NFZ czy organami podatkowymi. Wczesne zgłoszenie trudności zwiększa szansę na uzyskanie ulg lub rozwiązań naprawczych, zanim powstaną duże zaległości.