Placówka medyczna musi współpracować z OPS. Nowe zasady koordynacji opieki długoterminowej od 7 sierpnia 2026 r.

Ustawa o osobach starszych i koordynacji opieki długoterminowej porządkuje rozwiązania funkcjonujące dotychczas w polityce senioralnej i systemie opieki długoterminowej, ale jednocześnie wprowadza nowy mechanizm współpracy pomiędzy ochroną zdrowia a pomocą społeczną. Nowe przepisy określają zasady koordynacji opieki długoterminowej, współpracy podmiotów wykonujących działalność leczniczą z jednostkami organizacyjnymi pomocy społecznej oraz monitorowania opieki długoterminowej. Regulują także zadania jednostek samorządu terytorialnego dotyczące wsparcia opiekunów nieformalnych, monitorowanie sytuacji osób starszych oraz zasady wsparcia seniorów w formie bonu senioralnego.

Z punktu widzenia podmiotów medycznych szczególne znaczenie ma jednak nowa ścieżka wymiany informacji o osobach, które mogą wymagać usług lub świadczeń opieki długoterminowej. Placówka nie kończy już działania na rozpoznaniu problemu pacjenta – w określonych sytuacjach powinna przekazać informację do właściwej jednostki pomocy społecznej. Co ważne, mechanizm koordynacji opieki długoterminowej nie odnosi się wyłącznie do seniorów. Ustawa definiuje opiekę długoterminową jako system usług i świadczeń dla osób wymagających wsparcia w codziennym funkcjonowaniu lub realizacji zaleceń terapeutycznych.

Sprawdź też:

To kolejna w 2026 roku istotna zmiana dotycząca opieki długoterminowej, ale nie należy jej mylić z obowiązującym od 25 kwietnia 2026 r. standardem organizacyjnym opieki długoterminowej.

Ustawa obowiązująca od 7 sierpnia reguluje współpracę pomiędzy ochroną zdrowia a pomocą społeczną, identyfikowanie osób, które mogą wymagać opieki długoterminowej, przepływ informacji między podmiotami oraz udział koordynatora do spraw opieki długoterminowej.

Placówka może być więc objęta równolegle obowiązkami wynikającymi z obu regulacji, ale dotyczą one różnych etapów i różnych elementów opieki.

Podmioty wykonujące działalność leczniczą i jednostki organizacyjne pomocy społecznej mają współpracować przy rozpoznawaniu potrzeb osób wymagających usług lub świadczeń opieki długoterminowej. Jeżeli zachodzi prawdopodobieństwo, że dana osoba może wymagać takiego wsparcia, ustawa przewiduje przekazanie informacji z urzędu.

Podmiot wykonujący działalność leczniczą przekazuje ją:

• właściwemu ośrodkowi pomocy społecznej albo
• centrum usług społecznych – jeżeli OPS został przekształcony w centrum usług społecznych.

W zależności od miejsca zamieszkania pacjenta, a jeżeli pacjent nie ma miejsca zamieszkania – według miejsca jego pobytu. Informacja ma pozwolić zweryfikować, czy zasadne jest objęcie pacjenta usługami lub świadczeniami opieki długoterminowej przewidzianymi w przepisach o pomocy społecznej. Obowiązek ten może więc mieć znaczenie nie tylko dla podmiotów typowo zajmujących się opieką długoterminową. Przepisy posługują się pojęciem podmiotu wykonującego działalność leczniczą, a nie wyłącznie ZOL czy ZPO.

Mechanizm działa również w drugą stronę. Jednostka organizacyjna pomocy społecznej, która rozpozna prawdopodobną potrzebę objęcia danej osoby świadczeniami opieki długoterminowej, przekazuje informację świadczeniodawcy POZ wybranemu przez tę osobę – jeżeli posiada informację o tym świadczeniodawcy.

Jeżeli jednostka pomocy społecznej nie wie, który świadczeniodawca POZ został wybrany przez daną osobę, może wystąpić o tę informację do właściwego oddziału wojewódzkiego NFZ.

To właśnie ten mechanizm stanowi jedną z najważniejszych zmian dla placówek medycznych.

Informacja o osobie, która może wymagać usług lub świadczeń opieki długoterminowej, jest przekazywana niezwłocznie i tylko w zakresie niezbędnym do udzielenia tych usług lub świadczeń. Ustawa wskazuje jednak konkretnie, jakie dane powinny znaleźć się w informacji. Obejmuje ona:

• imię i nazwisko osoby;
• adres miejsca zamieszkania, a w razie jego braku – adres miejsca pobytu;
• numer PESEL, a jeżeli osoba go nie posiada – numer i serię dokumentu potwierdzającego tożsamość;
• dane kontaktowe, jeżeli osoba je posiada: numer telefonu, adres korespondencyjny i adres poczty elektronicznej;
• dane kontaktowe opiekuna nieformalnego, jeżeli osoba korzysta z jego wsparcia;
• informacje uzasadniające potrzebę zweryfikowania zasadności objęcia osoby usługami lub świadczeniami opieki długoterminowej;
• informacje o stanie zdrowia niezbędne do oceny zasadności udzielenia właściwych usług lub świadczeń;
• służbowy numer telefonu i adres poczty elektronicznej podmiotu przekazującego informację.

Oznacza to, że procedura w placówce medycznej nie powinna sprowadzać się do ogólnego polecenia „powiadomienia OPS”. Trzeba określić również, kto przygotowuje informację, skąd pozyskuje wymagane dane, w jaki sposób ocenia zakres informacji o stanie zdrowia niezbędnych w konkretnej sprawie oraz jak dokumentuje jej przekazanie.

Nowa ścieżka nie ogranicza się do kontaktu między dwoma podmiotami. Podmiot, który przekazuje informację – zarówno podmiot wykonujący działalność leczniczą, jak i jednostka organizacyjna pomocy społecznej – zawiadamia również właściwego miejscowo koordynatora do spraw opieki długoterminowej. Koordynatora ustala się według miejsca zamieszkania osoby, której dotyczy informacja, a jeżeli nie ma ona miejsca zamieszkania – według miejsca jej pobytu. Zawiadomienie o samym przekazaniu informacji zawiera m.in. nazwę podmiotu przekazującego, dane kontaktowe, datę i godzinę przekazania informacji, nazwę podmiotu, który ją otrzymał, oraz imię i nazwisko osoby, której sprawa dotyczy.

Otrzymanie informacji uruchamia kolejny etap postępowania. Właściwy podmiot powinien niezwłocznie podjąć czynności zmierzające do ustalenia, czy zasadne jest udzielenie danej osobie usług lub świadczeń opieki długoterminowej, do których może być uprawniona. Nie oznacza to automatycznego przyznania określonego świadczenia. Informacja przekazywana na podstawie ustawy inicjuje weryfikację potrzeb i dalsze działania zgodnie z przepisami regulującymi dostęp do poszczególnych usług lub świadczeń. To ważne również z punktu widzenia komunikacji z pacjentem i jego bliskimi. Samo przekazanie informacji nie oznacza jeszcze, że osoba zostanie objęta konkretną formą opieki.

Szczególnie istotny z punktu widzenia organizacji pracy jest termin na przekazanie informacji zwrotnej. Podmiot, który otrzymał informację, ma 7 dni od dnia jej otrzymania na:

• zawiadomienie podmiotu, który przekazał informację, o sposobie jej wykorzystania;
• zawiadomienie właściwego miejscowo koordynatora do spraw opieki długoterminowej.

W zawiadomieniu kierowanym do koordynatora należy przedstawić zwięźle stan faktyczny sprawy i wskazać sposób wykorzystania otrzymanej informacji. Jeżeli podmiot uzna, że nie jest właściwy w danej sprawie albo nie ma podstaw do podjęcia działań, również powinien przekazać zawiadomienie – wraz z uzasadnieniem. Jeżeli natomiast w ciągu 7 dni podmiot nie poinformuje o sposobie wykorzystania informacji, koordynator występuje do niego w celu ustalenia, czy potrzebne jest jego wsparcie przy realizacji dalszych działań.

Koordynacja zadań dotyczących opieki długoterminowej jest zadaniem własnym powiatu. Zadanie to realizuje koordynator do spraw opieki długoterminowej. Jego rola nie ogranicza się do odbierania zawiadomień. Koordynator ma m.in. zapewniać indywidualne wsparcie doradcze w identyfikowaniu i wyborze usług lub świadczeń odpowiednich do potrzeb danej osoby, informować o dostępnych formach opieki oraz współpracować z podmiotami medycznymi i jednostkami pomocy społecznej. Dla placówek oznacza to pojawienie się nowego partnera w lokalnym systemie opieki długoterminowej, z którym w określonych sytuacjach trzeba będzie wymieniać informacje i współpracować.

Celem nowych regulacji jest ułatwienie osobom wymagającym opieki i ich bliskim odnalezienia się w złożonym systemie świadczeń zdrowotnych i usług społecznych. Osoba wymagająca wsparcia ma uzyskać pomoc w wyborze adekwatnych usług lub świadczeń, a opieka długoterminowa ma być bardziej skoordynowana. Ułatwienia dla pacjentów oznaczają jednak nie lada wyzwanie dla podmiotów leczniczych i personelu. Nie wystarczy bowiem wiedzieć, że istnieje możliwość kontaktu z pomocą społeczną. Personel powinien umieć rozpoznać sytuację, w której zachodzi prawdopodobieństwo, że pacjent wymaga usług lub świadczeń opieki długoterminowej, oraz wiedzieć, co zrobić dalej.

Placówka powinna więc określić co najmniej:

• kto identyfikuje przypadki wymagające przekazania informacji,
• kto podejmuje decyzję o uruchomieniu ścieżki przewidzianej w ustawie,
• kto przygotowuje informację i odpowiada za jej kompletność,
• do jakiego OPS lub CUS należy ją skierować,
• w jaki sposób ustala się właściwego miejscowo koordynatora,
• kto odpowiada za zawiadomienie koordynatora o przekazaniu informacji,
• jak dokumentowane są poszczególne czynności.

Szczególnego przygotowania wymagają również POZ, ponieważ mogą być odbiorcami informacji przekazywanych przez jednostki organizacyjne pomocy społecznej.

Tutaj procedura powinna dodatkowo określać:

• kto odbiera takie informacje,
• w jaki sposób trafiają one do osoby odpowiedzialnej za dalsze działanie,
• kto weryfikuje zasadność objęcia pacjenta odpowiednimi świadczeniami,
• kto kontroluje termin 7 dni,
• kto przekazuje informację zwrotną podmiotowi zgłaszającemu,
• kto zawiadamia koordynatora.

Bez uporządkowania tego obiegu może dojść do sytuacji, w której informacja wprawdzie trafi do placówki, ale nie zostanie właściwie obsłużona albo informacja zwrotna nie zostanie przekazana w terminie.

Sprawdź też:

W obu tegorocznych regulacjach dotyczących opieki długoterminowej pojawia się potrzeba uporządkowania procedur i przygotowania personelu, jednak zakres tego przygotowania jest inny.

W przypadku standardu organizacyjnego chodzi przede wszystkim o sposób udzielania i dokumentowania świadczeń opieki długoterminowej. W przypadku ustawy obowiązującej od 7 sierpnia kluczowe jest natomiast sprawne działanie na styku ochrona zdrowia – pomoc społeczna – POZ – koordynator. Szkolenie personelu powinno więc koncentrować się na rozpoznawaniu osób mogących wymagać opieki długoterminowej, prawidłowym uruchomieniu nowej ścieżki, zakresie przekazywanych informacji, właściwości poszczególnych podmiotów i terminach.

Koordynacja opieki długoterminowej to tylko jeden z elementów organizacji wsparcia dla seniorów i ich opiekunów. Więcej praktycznych informacji o opiece, świadczeniach, pomocy społecznej i rozwiązaniach dla osób starszych znajdziesz w portalu Opieka-Senioralna.pl.