Program termomodernizacji szpitali PSZ I – wysokie dofinansowanie, VAT i zasady konkursu

W najnowszej transzy Funduszu Modernizacyjnego Polska pozyskała aż 5,5 mld zł na transformację energetyczną. Znaczna część tych środków została przeznaczona na poprawę efektywności energetycznej budynków publicznych, w tym infrastruktury ochrony zdrowia. To wyraźny sygnał, że modernizacja energetyczna szpitali – także tych mniejszych – jest jednym z priorytetów na najbliższe lata.

Jednym z kluczowych elementów tego wsparcia jest program „Poprawa efektywności energetycznej budynków szpitalnych”, którego budżet wynosi około 1 mld zł, a nabór wniosków ma ruszyć w najbliższym czasie. Nowy program wspierający poprawę efektywności energetycznej budynków szpitalnych nie zmieni sytuacji całego sektora ochrony zdrowia, ale stanowi praktyczne i korzystne źródło finansowania inwestycji, szczególnie dla szpitali PSZ I. Wysoki poziom dotacji i możliwość kwalifikowania VAT czynią go atrakcyjnym narzędziem dla szpitali i samorządów planujących termomodernizację oraz poprawę efektywności energetycznej infrastruktury szpitalnej. Nabór będzie prowadzony w formule konkurencyjnej. Oznacza to, że projekty będą oceniane według konkretnego systemu punktowego, a najwyższy poziom dotacji otrzymają tylko te najlepiej przygotowane.

Beneficjentami programu są jednostki samorządu terytorialnego oraz ich związki, które pełnią rolę organów tworzących lub właścicielskich wobec szpitali – zarówno w formie SPZOZ, jak i spółek prawa handlowego, w których samorząd posiada 100% udziałów. Szczególne znaczenie program ma dla szpitali PSZ I. To właśnie te placówki, ze względu na swoją skalę i ograniczone możliwości finansowe, najczęściej odkładają inwestycje modernizacyjne. Dzięki wysokiemu poziomowi dofinansowania mogą one podejść do termomodernizacji w sposób realny i bezpieczny finansowo.

Program został zaprojektowany jako wsparcie dla szerokich inwestycji energetycznych. Nie chodzi o pojedyncze remonty, ale o głęboką termomodernizację, która realnie zmniejszy zużycie energii, emisje oraz koszty funkcjonowania placówek. Zakres inwestycji obejmuje m.in. docieplenie i termomodernizację budynków, modernizację źródeł ciepła, z wykluczeniem paliw kopalnych, instalację odnawialnych źródeł energii, magazyny energii, systemy zarządzania energią (BMS/EMS), poprawę wentylacji i jakości powietrza, a także wdrożenie rozwiązań zielono-niebieskich, takich jak retencja wód opadowych czy zielone dachy. Takie podejście nie tylko ogranicza koszty energii, ale również poprawia komfort pacjentów i personelu oraz zwiększa odporność budynków na zmiany klimatu.

Model finansowania jest bardzo atrakcyjny. Podstawowa dotacja może wynieść do 49% kosztów kwalifikowanych, jednak najlepiej ocenione projekty mogą liczyć nawet na 85% dofinansowania. Uzupełnieniem jest preferencyjna pożyczka z oprocentowaniem na poziomie około 1% i okresem spłaty sięgającym 15 lat. Jakie pieniądze będą do wzięcia? Łączny budżet programu wynosi aż 1 mld zł. Z tej kwoty:

• do 900 mln zł trafi na dotacje,

• do 100 mln zł na preferencyjne pożyczki.

W praktyce oznacza to możliwość realizacji dużych inwestycji przy ograniczonym wkładzie własnym. Dla szpitali PSZ I to kluczowa korzyść – pozwala przełamać barierę finansową, która dotychczas blokowała modernizacje.

Program ma charakter konkurencyjny. Aby projekt mógł zostać dofinansowany, musi uzyskać minimum 5 punktów, natomiast osiągnięcie poziomu 8 punktów lub więcej znacząco zwiększa szanse na uzyskanie maksymalnej dotacji – 85%. W praktyce oznacza to, że projekty średnie, obejmujące tylko pojedyncze działania, raczej nie będą premiowane.

Kluczem do sukcesu jest kompleksowość. Najlepsze projekty łączą różne działania w spójną całość. W praktyce oznacza to dążenie do:

• redukcji energii pierwotnej na poziomie co najmniej 60% – im wyższa redukcja energii pierwotnej i końcowej, tym większa liczba punktów. Projekty o niskiej redukcji mają mniejsze szanse na dotację powyżej 49%;

• osiągnięcia wysokiego standardu energetycznego budynku – punktowane są inwestycje, które realnie podnoszą klasę energetyczną obiektów, nie tylko w zakresie izolacji, ale również instalacji wewnętrznych i systemów technicznych;

• integracji instalacji fotowoltaicznej z magazynem energii;

• zastosowania nowoczesnego, bezemisyjnego źródła ciepła – preferowane jest odejście od technologii opartych na paliwach kopalnych na rzecz rozwiązań nisko- lub zeroemisyjnych;

• wdrożenia wentylacji mechanicznej z odzyskiem ciepła;

• wykorzystania systemów zarządzania energią (BMS/EMS);

• uzupełnienia projektu o rozwiązania środowiskowe – retencję wód opadowych, zielone dachy czy elementy zwiększające odporność klimatyczną budynku, które dają dodatkowe punkty.

Tak zaprojektowana inwestycja pozwala osiągnąć wysoką punktację i znacząco zwiększa szanse na uzyskanie najwyższego poziomu wsparcia.

Każdy projekt musi wynikać z audytu energetycznego. To on określa zakres inwestycji i potwierdza jej efektywność. Wymagane jest wykazanie co najmniej 30% redukcji energii pierwotnej oraz 25% redukcji energii końcowej. Audyt ex ante jest obowiązkowy na etapie składania wniosku, a po zakończeniu inwestycji konieczne będzie wykonanie audytu ex post.

Nabór wniosków ruszy niebawem. Choć program nie zrewolucjonizuje sytuacji szpitali, może ułatwić realizację od dawna potrzebnych modernizacji przy atrakcyjnym poziomie dofinansowania. Przygotowanie projektu wymaga jednak czasu: audytów, koncepcji, oceny zdolności finansowej czy ostatecznie opracowania wniosków o dofinansowanie. Dla szpitali PSZ I może to być ostatnia szansa na nadrobienie wieloletnich zaległości inwestycyjnych i znaczącą poprawę efektywności energetycznej w oparciu o zewnętrzne finansowanie – dotację, a nie pożyczkę. Jednocześnie trzeba pamiętać, że jest to program wymagający, premiujący projekty kompleksowe, dobrze przygotowane i ambitne pod względem efektów energetycznych.