Nowe obowiązki dla placówek i kary za pseudomedycynę i fake newsy – nowelizacja ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta

Projektowana ustawa wprowadza kompleksowe zmiany w zakresie przeciwdziałania pseudomedycynie oraz egzekwowania zbiorowych praw pacjentów. Nowelizacja ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta, a także ustawy o systemie powiadamiania ratunkowego, znacząco rozszerza uprawnienia rzecznika. Zmiany te mają wejść w życie po upływie trzech miesięcy od dnia ogłoszenia ustawy.

Zgodnie z nowym rozdziałem 13c ustawy za praktykę pseudomedyczną uznawane będzie m.in. podejmowanie działań z zakresu ochrony zdrowia przez osoby niemające uprawnień do wykonywania zawodu medycznego.

Pseudomedycyną będzie również promowanie metod niespełniających kryteriów świadczenia zdrowotnego, którym przypisuje się skuteczność diagnostyczną lub terapeutyczną wbrew aktualnej wiedzy medycznej.

Minister zdrowia za nielegalne także uzna prowadzenie działalności leczniczej bez wpisu do rejestru podmiotów leczniczych oraz szerzenie dezinformacji na temat uznanych metod medycznych. Przepisy jednoznacznie zakazują takich praktyk (art. 67zj ust. 2).

Zgodnie z projektem nowelizacji Rzecznik Praw Pacjenta będzie mógł prowadzić postępowania nie tylko wobec placówek medycznych, ale również wobec osób fizycznych, organizatorów strajków i innych podmiotów dopuszczających się praktyk pseudomedycznych lub naruszających zbiorowe prawa pacjentów. Jeśli podczas postępowania prowadzonego w walce z pseudomedycyną zostanie ustalone, że dana praktyka może powodować zagrożenie dla życia lub zdrowia pacjentów, Rzecznik będzie mógł publicznie udostępnić informacje o takich działaniach, nawet przed zakończeniem postępowania. Decyzje o zaniechaniu zakwestionowanej praktyki będą wydawane z rygorem natychmiastowej wykonalności, a Rzecznik będzie mógł również nakazać publikację decyzji – na koszt naruszyciela – w określonej formie i miejscu, uwzględniając stopień szkodliwości działania.

W sytuacji uznania danej praktyki za pseudomedyczną, Rzecznik nakaże jej natychmiastowe zaprzestanie. Dodatkowo, podmiot będzie zobowiązany do usunięcia skutków tej praktyki w określonych terminach oraz do składania sprawozdań z realizacji nałożonych działań. Jeżeli praktyka zostanie porzucona jeszcze w trakcie postępowania, decyzja Rzecznika potwierdzi fakt jej zaniechania, ale obowiązki w zakresie naprawienia skutków mogą nadal pozostać aktualne. Nowe przepisy umożliwiają również ukaranie osób zarządzających placówką, które swoim działaniem lub zaniechaniem dopuściły do naruszeń, w tym do nierealizowania decyzji Rzecznika. Kara ta może sięgać nawet 20-krotności przeciętnego wynagrodzenia kwartalnego.

Rzecznik Praw Pacjenta zyska możliwość nakładania dotkliwych kar finansowych na placówki i inne podmioty naruszające przepisy. W przypadku nieprzerwania działań naruszających zbiorowe prawa pacjenta lub praktyk pseudomedycznych, kara może wynosić do 1 mln zł. Za niewykonanie konkretnych żądań Rzecznika w terminie – np. nieprzekazanie dokumentów – grozi kara do 100 tys. zł, a za brak realizacji określonego żądania – do 20 tys. zł. Co istotne, kary te mogą być nakładane wielokrotnie, aż do czasu skutecznego usunięcia skutków zakwestionowanej praktyki. Termin zapłaty kary wynosi 14 dni od daty doręczenia decyzji.

W znowelizowanej ustawie o systemie powiadamiania ratunkowego przewidziano również nowe uprawnienie dla Rzecznika Praw Pacjenta (RPP) – możliwość uzyskiwania danych przetwarzanych w systemie teleinformatycznym, na równych zasadach jak sąd, prokuratura czy policja. To rozwiązanie ma istotne znaczenie z punktu widzenia walki z praktykami pseudomedycznymi, naruszeniami praw pacjentów oraz działaniami sprzecznymi z aktualną wiedzą medyczną. Nowe narzędzie wzmacnia kompetencje rzecznika i pozwoli skuteczniej identyfikować sytuacje, w których podmioty medyczne naruszają przepisy ustawy lub dopuszczają się działań zagrażających zdrowiu pacjentów, w tym np. szerzenia dezinformacji czy żerowania na zaufaniu osób poszukujących pomocy.

Zgodnie z art. 3 projektu do postępowań prowadzonych przez Rzecznika Praw Pacjenta (RPP) przed wejściem w życie nowelizacji będą nadal stosowane przepisy dotychczasowe. Oznacza to, że znowelizowana ustawa o prawach pacjenta znajdzie zastosowanie wyłącznie wobec spraw wszczętych po jej wejściu w życie. W praktyce oznacza to, że nowe uprawnienia rzecznika, w tym w zakresie walki z pseudomedycyną i dezinformacją, nie będą miały zastosowania do postępowań już toczących się – nawet jeśli dotyczą naruszeń aktualnej wiedzy medycznej lub prób żerowania na pacjentach przez osoby niemające odpowiednich kompetencji medycznych.