Najważniejsze zmiany prawne w ochronie zdrowia – maj 2025 roku

Nowe zasady finansowania ambulatoryjnej opieki specjalistycznej (AOS) weszły w życie 2 maja 2025 r., zgodnie z zarządzeniem nr 23/2025/DSOZ prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z 1 kwietnia 2025 r. Zgodnie z nimi wprowadzony zostanie mechanizm oceniający udział wizyt pierwszorazowych w poradniach specjalistycznych. Dla każdej specjalności zostanie ustalona mediana krajowa udziału takich wizyt na podstawie danych z 2024 roku. Poradnie będą oceniane kwartalnie, a ich finansowanie będzie zależne od osiągnięcia określonych progów:

• pełne wynagrodzenie (100%): poradnie, które osiągną lub przekroczą ustaloną medianę, otrzymają pełne finansowanie;
• pełne wynagrodzenie przy poprawie: poradnie poniżej mediany, które zwiększą udział wizyt pierwszorazowych o co najmniej 3 punkty procentowe w porównaniu do analogicznego okresu roku poprzedniego, również otrzymają pełne finansowanie;
• obniżone wynagrodzenie (75%): poradnie, które nie osiągną mediany i nie poprawią wyników o wymagane 3 punkty procentowe, będą miały obniżone finansowanie o 25%.

Pierwsza weryfikacja skuteczności nowego modelu nastąpi w trzecim kwartale 2025 roku, a od listopada nowy system zacznie obowiązywać w pełni.

Nowe zasady obejmą ponad 42% świadczeń specjalistycznych i wpłyną na sytuację około 40% pacjentów oczekujących na pierwszą wizytę. Będą dotyczyć m.in. następujących specjalizacji:

• alergologia,
• audiologia i foniatria,
• choroby metaboliczne,
• choroby zakaźne,
• dermatologia i wenerologia,
• diabetologia,
• endokrynologia,
• gastroenterologia,
• genetyka,
• geriatria,
• hematologia hepatologia,
• immunologia,
• kardiologia,
• leczenie bólu,
• leczenie chorób naczyń,
• leczenie gruźlicy i chorób płuc,
• leczenie osteoporozy,
• nefrologia,
• neurologia,
• ortopedia i traumatologia narządu ruchu,
• reumatologia,
• toksykologia.

Wyłączone z nowych regulacji będą m.in. onkologia, diagnostyka onkologiczna oraz świadczenia zabiegowe.

Celem wprowadzenia nowych zasad jest skrócenie czasu oczekiwania pacjentów na pierwszą wizytę u specjalisty. Obecnie średni czas oczekiwania wynosi ponad trzy miesiące, a w niektórych dziedzinach nawet dłużej. Przez motywowanie poradni do zwiększenia liczby wizyt pierwszorazowych NFZ dąży do poprawy dostępności do specjalistycznej opieki zdrowotnej. Placówki będą oceniane kwartalnie, a za brak wzrostu liczby pierwszorazowych wizyt NFZ obniży finansowanie nawet o 25 proc. Zmiany dotyczą wielu popularnych specjalizacji, m.in. kardiologii, neurologii i ortopedii.

7 maja 2025 r. prezydent RP podpisał ustawę z 24 kwietnia 2025 r. o zmianie ustawy o Państwowym Ratownictwie Medycznym oraz niektórych innych ustaw.

Najważniejsze zmiany w nowelizacji to:

1)   zróżnicowanie zespołów ratownictwa medycznego. Wprowadzenie podziału zespołów podstawowych na dwu- i trzyosobowe, w zależności od potrzeb regionu;

2)   utworzenie nowego typu zespołów ratownictwa medycznego – motocyklowych jednostek ratowniczych, które będą działać w okresie od 1 maja do 30 września, do 12 godzin na dobę;

3)   wprowadzenie wytycznych do planowania liczby szpitalnych oddziałów ratunkowych (SOR), zespołów ratownictwa medycznego oraz dyspozytorni medycznych;

4)   w województwach o liczbie ludności przekraczającej 3 mln mieszkańców możliwe będzie zorganizowanie przez wojewodę drugiej dyspozytorni medycznej, a w województwach powyżej 4 mln mieszkańców – również trzeciej dyspozytorni;

5)   dodatki za pracę w niedziele, święta i w nocy. Wprowadzenie dodatków w wysokości 45% wynagrodzenia zasadniczego za każdą godzinę pracy w niedziele i święta oraz 65% za każdą godzinę pracy w nocy dla członków zespołów ratownictwa medycznego wykonujących zawód medyczny. Dodatki te będą wypłacane z mocą wsteczną od 1 lipca 2023 r.;

6)   wsparcie psychologiczne i szkolenia z samoobrony. Obowiązek organizowania szkoleń z technik samoobrony i deeskalacji ma się odbywać nie rzadziej niż raz na pięć lat, finansowanych ze środków publicznych;

7)   rozszerzenie definicji pierwszej pomocy. Umożliwienie świadkom zdarzeń podawania poszkodowanym leków dostępnych na miejscu zdarzenia, np. w przypadku ataku padaczkowego, wstrząsu anafilaktycznego czy hipoglikemii;

8)   w szkołach i przedszkolach nauczyciele i opiekunowie będą mogli podać leki dzieciom przewlekle chorym w sytuacjach nagłych;

9)   połączenia alarmowe z numeru 999 będą bezterminowo bezpośrednio kierowane do dyspozytorni medycznych, z pominięciem centrów powiadamiania ratunkowego. Dyspozytor medyczny będzie musiał mieć co najmniej dwa lata doświadczenia zawodowego (dotychczas wymagane były trzy lata);

10)  lekarze i pielęgniarki systemu PRM będą zobowiązani do ukończenia kursów postępowania z osobami w stanie nagłego zagrożenia zdrowotnego. Przewidziano okres przejściowy na odbycie tych kursów do 31 grudnia 2029 r.

Na realizację nowych rozwiązań przewidziano 187 mln zł w 2025 roku oraz 382 mln zł w 2026 roku.

9 maja 2025 r. Sejm uchwalił ustawę o Krajowej Sieci Kardiologicznej (KSK), wprowadzając nowy model organizacji opieki kardiologicznej w Polsce. Ustawa została przyjęta niemal jednogłośnie: 412 posłów było za, 1 przeciw, a 15 wstrzymało się od głosu. Celem ustawy jest poprawa jakości, dostępności i koordynacji leczenia chorób układu krążenia – głównej przyczyny zgonów w Polsce. KSK ma zapewnić pacjentom jednolite standardy opieki, niezależnie od miejsca zamieszkania, obejmujące diagnostykę, leczenie, rehabilitację i opiekę długoterminową.

Sieć będzie funkcjonować w trzech poziomach:

• poziom I: podstawowa diagnostyka kardiologiczna;
• poziom II: koordynacja i ciągłość opieki kardiologicznej, w tym kompleksowa diagnostyka, leczenie (np. kardiologia interwencyjna, leczenie ostrych zespołów wieńcowych) oraz dostęp do rehabilitacji kardiologicznej;
• poziom III: najbardziej zaawansowane procedury, takie jak kardiochirurgia, oraz koordynacja i ciągłość opieki kardiologicznej.

Podmioty lecznicze będą miały 3 lata na spełnienie wymagań przystąpienia do KSK na poszczególne poziomy zabezpieczenia opieki kardiologicznej. Pierwsza kwalifikacja zostanie przeprowadzona nie później niż 6 miesięcy od dnia wejścia w życie ustawy.

Ustawa wprowadza Elektroniczną Kartę Opieki Kardiologicznej (e-KOK), która ma usprawnić przepływ informacji między lekarzami i wyeliminować zbędne procedury administracyjne. Karta e-KOK będzie generowana przez lekarzy podstawowej opieki zdrowotnej oraz specjalistów i zastąpi tradycyjne skierowania.

Narodowy Fundusz Zdrowia będzie monitorować jakość opieki kardiologicznej w ramach KSK, oceniając ośrodki na podstawie wskaźników jakości i skuteczności leczenia. Spełnienie docelowych wskaźników jakości opieki kardiologicznej będzie wiązało się ze zwiększonym finansowaniem z NFZ.

14 maja 2025 r. ukazało się rozporządzenie ministra zdrowia z 22 kwietnia 2025 r. w sprawie szczegółowego wykazu czynności zawodowych. Dla każdego z wymienionych w dokumencie zawodów rozporządzenie precyzuje zakres czynności zawodowych, które mogą być wykonywane w ramach posiadanych kwalifikacji. Na pracodawcy zatrudniający osoby wykonujące wymienione zawody medyczne mieli czas do 13 maja 2025 r. na dostosowanie wykazu czynności zawodowych do nowych przepisów

Rozporządzenie ma wejść w życie 13 czerwca (po 30 dniach od daty publikacji w Dz.U.). 

15 maja pojawiły się – zgodnie z przepisami ministerstwa zdrowia – odrębne listy oczekujących dla nefrologii oraz okulistyki. To oznacza, że listę specjalistów w ramach AP KOLCE rozszerzono do 8.

20 maja 2025 r. opublikowano obwieszczenie w sprawie pomocy publicznej przez Agencję Badań Medycznych, które określa zasady udzielania pomocy publicznej (w tym de minimis) na rzecz jednostek prowadzących badania kliniczne a także warunki finansowania badań medycznych i innowacji oraz obowiązki beneficjentów względem sprawozdawczości i transparentności wykorzystania środków. Ujednolicenie to uwzględnia zmiany wprowadzone rozporządzeniem z 25 czerwca 2024 r. i reguluje:

1)   przeznaczenie pomocy – wspieranie działalności innowacyjnej w ochronie zdrowia, w tym badań klinicznych i niekomercyjnych;

2)   rodzaje kosztów kwalifikowalnych – obejmujące m.in. wynagrodzenia personelu, koszty aparatury badawczej, materiałów zużywalnych oraz usług zewnętrznych;

3)   zasady kumulowania pomocy – określające limity i warunki łączenia różnych form wsparcia;

4)   maksymalne wielkości pomocy – ustalające progi finansowe dla poszczególnych rodzajów wsparcia.

Dla umów zawartych przed wejściem w życie nowelizacji z 2024 roku stosuje się przepisy dotychczasowe. Natomiast wnioski złożone przed tym terminem, ale nierozpatrzone, będą oceniane według nowych zasad, z możliwością uzupełnienia dokumentacji w terminie nie krótszym niż 21 dni od wezwania ABM.

W maju 2025 roku rząd przedstawił projekt nowelizacji ustawy o działalności leczniczej oraz niektórych innych ustaw (numer projektu UD234), mający na celu kompleksowe uregulowanie procedury stwierdzania, dokumentowania i rejestracji zgonów w Polsce. Obecne przepisy, w tym ustawa z 1959 roku o cmentarzach i chowaniu zmarłych, są uznawane za przestarzałe i nieadekwatne do współczesnych realiów systemu ochrony zdrowia.

Kluczowe zmiany przewidziane w projekcie ustawy to:

1)   wprowadzenie elektronicznej dokumentacji. Projekt zakłada cyfryzację dokumentów związanych ze zgonami i urodzeniami, w tym:

• Elektroniczną kartę zgonu,
• Elektroniczną kartę urodzenia,
• Kartę urodzenia z adnotacją o martwym urodzeniu.

Celem tych zmian jest usprawnienie obiegu informacji, poprawa jakości danych statystycznych oraz zwiększenie bezpieczeństwa danych osobowych;

2)   uregulowanie roli lekarza koronera. Projekt precyzuje rolę lekarza koronera, który będzie odpowiedzialny za stwierdzanie zgonów w sytuacjach trudnych do rozstrzygnięcia, szczególnie gdy:

• nie można wskazać lekarza leczącego zmarłego;
• zgon nastąpił w okolicznościach wymagających specjalistycznej wiedzy.

Każdy powiat ma mieć swojego koronera, z możliwością współpracy między jednostkami, co jest szczególnie istotne w sytuacjach świątecznych, weekendowych lub przekraczających granice administracyjne;

3)   uproszczenie procedur administracyjnych. Nowe przepisy mają na celu uproszczenie procedur administracyjnych związanych ze stwierdzaniem zgonów, co ma przyczynić się do szybszego obiegu informacji między podmiotami oraz lepszej jakości danych statystycznych;

4)   szczególne regulacje dla żołnierzy i personelu cywilnego. Projekt zawiera również szczególne regulacje dotyczące stwierdzania zgonów oraz sporządzania dokumentacji zgonu w trakcie realizacji zadań przez Siły Zbrojne RP poza terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, w przypadku śmierci żołnierzy albo osób cywilnych pracujących w składzie polskich kontyngentów wojskowych.

Planowany termin przyjęcia projektu przez Radę Ministrów to III lub IV kwartał 2025 roku. Projekt został przygotowany przez zespół z Ministerstwa Zdrowia pod nadzorem sekretarza stanu Wojciecha Koniecznego.

Końcem maja 2025 roku Narodowy Fundusz Zdrowia zaprezentował projekt zarządzenia, który przedłuża obowiązywanie zasady „50/50” w fizjoterapii ambulatoryjnej do końca 2025 roku. Zasada ta pozwala placówkom posiadającym kontrakt na fizjoterapię ambulatoryjną przeznaczyć maksymalnie 50% łącznego czasu pracy personelu na świadczenia realizowane w domu pacjenta. Pierwotnie miała ona obowiązywać do końca czerwca 2025 roku, jednak projektowana zmiana wydłuża ten okres do końca grudnia 2025 roku.

Placówki medyczne realizujące świadczenia w ramach fizjoterapii ambulatoryjnej, które dodatkowo udzielają świadczeń w warunkach domowych, muszą:

• wyraźnie wskazać w harmonogramie personel realizujący oba typy świadczeń; zadbać, aby łączny czas pracy fizjoterapeutów realizujących świadczenia domowe nie przekraczał 50% czasu pracy wszystkich fizjoterapeutów zgłoszonych do tej umowy;
• nieprzestrzeganie tych wymogów może skutkować zakwestionowaniem świadczeń przez NFZ i koniecznością zwrotu środków.

Przedłużenie zasady „50/50” ma na celu umożliwienie kontynuacji rozpoczętych cyklów terapii dla pacjentów wymagających rehabilitacji w warunkach domowych, a tym samym zwiększenie dostępności do świadczeń rehabilitacji domowej poprzez kontynuację kontraktowania tych świadczeń przez NFZ.