Klasyczna cytologia zniknie z programu profilaktyki raka szyjki macicy

Projekt nowelizacji rozporządzenia dotyczącego programów zdrowotnych, opublikowany 14 maja 2025 r. w Rządowym Centrum Legislacji, zakłada usunięcie dwóch świadczeń związanych z cytologią klasyczną szyjki macicy:

• pobrania materiału do badania,
• badania mikroskopowego z oceną według Systemu Bethesda 2014.

Nowe przepisy mają wejść w życie 1 czerwca 2026 r.

Decyzja o wycofaniu cytologii klasycznej z programu profilaktyki raka szyjki macicy jest zgodna z aktualnymi rekomendacjami medycznymi.

Podstawą zmian są:

• rekomendacja nr 1/2025 prezesa Agencji Oceny Technologii Medycznych i Taryfikacji,
• analiza technologii medycznych nr WS.421.3.2024,
• stanowisko Rady Przejrzystości nr 5/2025.

Eksperci jednoznacznie wskazują, że testy wykrywające DNA wirusów brodawczaka ludzkiego o wysokim ryzyku onkogennym (HPV HR) są skuteczniejszym narzędziem w badaniach przesiewowych w kierunku raka szyjki macicy niż tradycyjna cytologia. Wynika to z ich wyższej czułości. Umożliwiają wykrycie zmian przednowotworowych na wcześniejszym etapie, zanim rozwinie się nowotwór.

W związku z tym cytologia na podłożu płynnym (LBC, liquid-based cytology), mimo swojej dokładności, ma być wykorzystywana jedynie jako badanie uzupełniające, tzw. test triage, w sytuacjach, gdy wynik testu HPV HR jest dodatni. Taki model postępowania zwiększa skuteczność profilaktyki, a jednocześnie pozwala ograniczyć liczbę niepotrzebnych interwencji u kobiet bez zakażenia wirusem.

Kierunek zmian nie jest zaskoczeniem. Już w rozporządzeniu ministra zdrowia z 7 marca 2025 r. (Dz.U. z 2025 r. poz. 298) zapowiedziano włączenie testów HPV HR w triage z cytologią LBC jako elementu programu profilaktycznego. Nowelizacja tylko potwierdza kontynuację tej strategii.

Zgodnie z przepisami przejściowymi cytologia klasyczna będzie mogła być wykonywana jeszcze przez miesiąc po wejściu w życie nowych regulacji. Materiał pobrany do 31 maja 2026 r. może być badany do 30 czerwca 2026 r. według dotychczasowych zasad.

Podmioty realizujące program profilaktyki raka szyjki macicy muszą odpowiednio wcześnie wdrożyć zmiany organizacyjne i szkoleniowe, aby sprostać nowym wymaganiom diagnostycznym. W praktyce oznacza to konieczność aktualizacji procedur medycznych, dostosowania harmonogramów badań, a także zapewnienia dostępu do odpowiedniego sprzętu i certyfikowanych laboratoriów wykonujących testy HPV HR oraz cytologię LBC.

Istotne będzie również przeszkolenie personelu medycznego zarówno w zakresie pobierania materiału zgodnie z nowymi standardami, jak i interpretacji wyników oraz informowania pacjentek o dalszym postępowaniu. Tylko dobrze przygotowana placówka będzie w stanie zapewnić pacjentkom skuteczną, bezpieczną i zgodną z aktualnymi wytycznymi profilaktykę.