Lekarz lub pielęgniarka bez dokumentu B1. Co musi sprawdzić placówka po 1 maja 2026 r.?

Równolegle procedowane są przepisy, które mają przesunąć termin złożenia dokumentu, a samorządy zawodowe różnie reagują na tę sytuację. Konieczna jest pilna weryfikacja statusu personelu, dokumentów kadrowych, grafików oraz ryzyka dopuszczenia do świadczeń osoby bez aktualnych uprawnień.

Obowiązek dotyczy osób, które uzyskały zgodę Ministra Zdrowia na wykonywanie zawodu w ramach uproszczonych trybów. W przypadku lekarzy i lekarzy dentystów chodzi o osoby, którym przyznano zgodę na wykonywanie zawodu na określony zakres czynności zawodowych, okres i miejsce zatrudnienia albo zgodę na warunkowe wykonywanie zawodu. Analogicznie w przypadku pielęgniarek i położnych obowiązek obejmuje osoby, które uzyskały zgodę Ministra Zdrowia na wykonywanie zawodu pielęgniarki lub położnej na określony zakres czynności zawodowych, okres i miejsce zatrudnienia albo na warunkowe wykonywanie zawodu.

Istotna jest data złożenia wniosku do Ministra Zdrowia. Osoby, które złożyły wniosek po 24 października 2024 r., musiały przedłożyć dokument potwierdzający znajomość języka polskiego minimum na poziomie B1 już przed uzyskaniem prawa wykonywania zawodu. Osoby, które uzyskały zgodę na podstawie wniosku złożonego do 24 października 2024 r., miały czas na złożenie dokumentu do 1 maja 2026 r. – pod rygorem utraty prawa wykonywania zawodu.

Placówka musi mieć pewność, że osoba dopuszczona do udzielania świadczeń posiada aktualne uprawnienia zawodowe. Jeżeli pracownik albo współpracownik utraci PWZ, konsekwencje mogą być natychmiastowe: konieczność zmiany grafików, odwołania wizyt, zabezpieczenia dyżurów, zmiany obsady oddziału lub poradni, a także ograniczenia ryzyka prawnego związanego z dopuszczeniem do świadczeń osoby bez wymaganych uprawnień.

Błędem organizacyjnym byłoby przyjęcie, że skoro trwają prace nad przesunięciem terminu, placówka może wstrzymać własną weryfikację. Liczy się aktualny status konkretnej osoby, a nie wyłącznie ogólna zapowiedź zmiany przepisów.

W przypadku lekarzy i lekarzy dentystów sprawa nie ma już wyłącznie charakteru potencjalnego ryzyka. Według wypowiedzi prezesa Naczelnej Rady Lekarskiej Łukasza Jankowskiego, do tej pory wygaszono warunkowe prawo wykonywania zawodu 206 lekarzom spoza UE (stan na 12 maja 2026 r.), a procedury dotyczą kolejnych.

Dla placówki oznacza to konieczność pilnego sprawdzenia, czy w zespole są osoby wykonujące zawód na podstawie decyzji Ministra Zdrowia w trybie uproszczonym, zwłaszcza na podstawie warunkowego PWZ. Należy sprawdzić, czy prawo wykonywania zawodu jest nadal aktualne po 1 maja 2026 r.

Z dokumentów i stanowisk samorządu lekarskiego wynika, że MZ w piśmie z 30 kwietnia 2026 r. sugerowało okręgowym radom lekarskim, aby przy podejmowaniu uchwał dotyczących utraty PWZ uwzględniały projektowaną zmianę przepisów, w tym prawdopodobne uchylenie podstawy prawnej do podejmowania takich uchwał.

Prezydium Naczelnej Rady Lekarskiej oceniło to stanowisko bardzo krytycznie, wskazując, że obowiązujące przepisy nadal przewidują obowiązek przedłożenia dokumentu poświadczającego znajomość języka polskiego do 1 maja 2026 r. — pod rygorem utraty PWZ. NIL uznała sugestię uwzględniania projektu ustawy, który nie zakończył procesu legislacyjnego, za działanie sprzeczne z zasadą stosowania obowiązującego prawa.

Praktyczny wniosek: do czasu wejścia w życie nowych przepisów nie można opierać organizacji pracy wyłącznie na założeniu, że termin zostanie przesunięty. Placówka powinna sprawdzić aktualny status każdej osoby objętej tym obowiązkiem.

Naczelna Rada Pielęgniarek i Położnych rekomendowała wstrzymanie działań dotyczących podejmowania uchwał o utracie, wykreśleniu z okręgowego rejestru i wygaśnięciu PWZ wobec osób, które nie dostarczyły dokumentu B1 do 1 maja 2026 r. Rekomendacja została wydana w związku z procedowanym projektem ustawy, który ma wydłużyć termin na złożenie dokumentu do 1 maja 2027 r. oraz przewidywać, że pielęgniarki i położne nie utracą PWZ mimo niedopełnienia obowiązku do 1 maja 2026 r.

Nie oznacza to jednak, że placówka może pominąć weryfikację. Warto sprawdzić, czy dana pielęgniarka albo położna była objęta obowiązkiem złożenia dokumentu, czy otrzymała wezwanie z izby, czy odpowiedziała na wezwanie, czy przedłożyła wymagany dokument albo zaświadczenie oraz jaki jest jej aktualny status w rejestrze. W przypadku pielęgniarek i położnych szczególnie warto sprawdzić na jakim etapie jest postępowanie w izbie, czy wysłano wezwanie, czy zostało ono doręczone i czy właściwa okręgowa rada podjęła już uchwałę dotyczącą PWZ.

Projektowane przepisy mają przesunąć termin na złożenie dokumentu potwierdzającego znajomość języka polskiego minimum na poziomie B1 do 1 maja 2027 r. oraz zabezpieczyć sytuację osób, które nie złożyły dokumentu do 1 maja 2026 r. Na ten projekt powołuje się m.in. NRPiP w rekomendacji dotyczącej wstrzymania działań wobec pielęgniarek i położnych.

Dla placówki znaczenie ma jednak stan aktualny na dzień podejmowania decyzji kadrowej. Dopóki nowelizacja nie weszła w życie i nie przesądziła skutków prawnych, manager powinien przyjąć podejście ostrożnościowe: sprawdzić dokumenty, status PWZ i komunikację z właściwą izbą.

Warto przeprowadzić szybką, udokumentowaną weryfikację personelu objętego uproszczonymi trybami wykonywania zawodu, w tym:

• ustalić, którzy lekarze, lekarze dentyści, pielęgniarki i położne wykonują zawód na podstawie zgody Ministra Zdrowia w trybie uproszczonym;
• rozróżnić osoby wykonujące zawód na określony zakres czynności, okres i miejsce zatrudnienia od osób posiadających warunkowe PWZ;
• sprawdzić datę wniosku do Ministra Zdrowia – przed czy po 24 października 2024 r.;
• zweryfikować, czy w aktach osobowych albo dokumentacji współpracy znajduje się dokument potwierdzający znajomość języka polskiego minimum na poziomie B1;
• zażądać od pracownika lub współpracownika potwierdzenia złożenia dokumentu do właściwej izby, jeżeli nie ma go w dokumentacji placówki;
• sprawdzić aktualny status PWZ w rejestrze właściwego samorządu zawodowego;
• w przypadku wątpliwości skontaktować się z właściwą okręgową izbą lekarską albo okręgową izbą pielęgniarek i położnych;
• zabezpieczyć grafiki, dyżury i ciągłość udzielania świadczeń na wypadek utraty lub czasowego zakwestionowania uprawnień danej osoby;
• odnotować podjęte czynności w dokumentacji wewnętrznej, aby wykazać, że placówka dochowała należytej staranności.

Warto przygotować krótką notatkę służbową albo tabelę weryfikacyjną dla osób objętych uproszczonymi trybami wykonywania zawodu. Powinna obejmować co najmniej:

• imię i nazwisko osoby,
• zawód,
• podstawę wykonywania zawodu,
• rodzaj PWZ lub zgody,
• datę wniosku do Ministra Zdrowia,
• informację, czy dokument B1 został złożony,
• datę i sposób potwierdzenia statusu w izbie,
• decyzję placówki dotyczącą dalszego dopuszczenia do udzielania świadczeń,
• osobę odpowiedzialną za weryfikację.

Takie udokumentowanie ma znaczenie kadrowe, ale również dowodowe. Jeżeli pojawi się kontrola, skarga pacjenta albo spór dotyczący legalności udzielania świadczeń, placówka powinna wykazać, że nie zignorowała ryzyka i podjęła konkretne działania sprawdzające.

Obowiązek potwierdzenia znajomości języka polskiego na poziomie minimum B1 przez personel wykonujący zawód w uproszczonych trybach stał się realnym problemem organizacyjnym dla placówek medycznych. W przypadku lekarzy wygaszanie warunkowych PWZ już się rozpoczęło. W przypadku pielęgniarek i położnych konieczne jest monitorowanie wezwań, dokumentów, uchwał izb oraz aktualnego statusu w rejestrze.

Zarządzający placówką nie powinien czekać biernie na zmianę przepisów, tylko indywidualnie sprawdzić każdą osobę, która wykonuje zawód na podstawie zgody Ministra Zdrowia w trybie uproszczonym. Dopiero po takiej weryfikacji można odpowiedzialnie zdecydować, czy dana osoba nadal może być dopuszczona do udzielania świadczeń.