Narodowy Program Zdrowia przedłużony do 2026 roku – nowe zadania i priorytety zdrowia publicznego

Rada Ministrów przygotowała projekt rozporządzenia zmieniającego rozporządzenie w sprawie Narodowego Programu Zdrowia (NPZ) na lata 2021-2025. Zgodnie z dokumentem obowiązywanie programu zostanie wydłużone do końca 2026 roku. Podstawą prawną zmian jest art. 9 ust. 2 ustawy z 11 września 2015 r. o zdrowiu publicznym.

Decyzja o przedłużeniu NPZ wynika z długofalowej specyfiki polityki zdrowia publicznego oraz potrzeby kontynuacji rozpoczętych działań bez konieczności opracowywania nowego programu.

Analiza danych z lat 2015-2023 wskazuje na poprawę wielu wskaźników zdrowotnych. Oczekiwana długość życia wzrosła w tym okresie o 0,4 roku dla kobiet (do 82 lat) i o 1,1 roku dla mężczyzn (do 74,7 lat). Jednocześnie zmniejszyła się liczba samobójstw o 15 proc. w porównaniu z 2015 rokiem.

Mimo pozytywnych trendów Polska wciąż pozostaje poniżej średnich wskaźników długości życia państw Unii Europejskiej. Wyzwanie stanowią choroby cywilizacyjne, m.in. otyłość, cukrzyca i choroby układu krążenia, odpowiadające łącznie za większość zgonów w kraju.

Według prognoz Głównego Urzędu Statystycznego w 2050 roku osoby w wieku 65+ będą stanowić ponad 28 proc. populacji kraju. W 2024 roku ich udział wynosił 20 proc. (7,7 mln osób). Zmiany demograficzne będą wymagały dostosowania systemu opieki zdrowotnej do rosnących potrzeb seniorów oraz zwiększenia inwestycji w profilaktykę chorób przewlekłych.

W latach 2021-2023 zrealizowano 88 proc. z 83 zadań ujętych w NPZ. Podmioty realizujące program – w tym jednostki samorządu terytorialnego, administracja rządowa oraz instytucje publiczne – sprawozdały łącznie ponad 81 tys. inicjatyw. Na ich realizację przeznaczono 16,2 mld zł, z czego największe środki wydano w 2023 roku.

Najwięcej działań dotyczyło edukacji zdrowotnej, promocji zdrowia, profilaktyki chorób oraz ograniczania nierówności zdrowotnych. Działania samorządów stanowiły niemal połowę wszystkich projektów.

Projekt rozporządzenia przewiduje wprowadzenie nowych zadań dostosowanych do obecnych wyzwań zdrowotnych i środowiskowych. Wśród nich znalazły się m.in.:

• badanie Health Behaviour in School-aged Children – analiza zachowań zdrowotnych dzieci i młodzieży w wieku szkolnym (2026 r.);
• Polskie Badanie Starzenia się Ludności (GAPS) – monitoring sytuacji zdrowotnej osób w wieku 60+;
• działania edukacyjne dla decydentów w zakresie skutków zdrowotnych zanieczyszczenia powietrza, hałasu i zmian klimatycznych;
• utrzymanie i rozwój systemu ProfiBaza, służącego do publikacji danych o programach profilaktycznych i tworzenia profili zdrowotnych samorządów.

Narodowy Program Zdrowia pozostaje zgodny z dokumentami Światowej Organizacji Zdrowia, takimi jak „Zdrowie 2020” oraz ze Strategią UE „Europa 2020”. Uwzględnia również cele Agendy 2030 ONZ w zakresie zrównoważonego rozwoju, w tym ochrony zdrowia psychicznego, przeciwdziałania chorobom niezakaźnym i poprawy jakości życia.

Zadania określone w NPZ będą finansowane głównie ze środków własnych podmiotów realizujących oraz z budżetu państwa w trybie konkursowym i wnioskowym, zgodnie z art. 14 ustawy o zdrowiu publicznym. Co najmniej 3 proc. środków zostanie przeznaczone na tzw. zadania wspierające, które mają ułatwić realizację celów operacyjnych programu.

Rozporządzenie ma wejść w życie 31 grudnia 2025 r., zapewniając ciągłość działań w obszarze zdrowia publicznego.

Przedłużenie NPZ do 2026 roku oznacza utrzymanie dotychczasowych działań profilaktycznych i edukacyjnych oraz rozwinięcie współpracy między instytucjami publicznymi, organizacjami społecznymi i samorządami. Dzięki temu rząd planuje wzmocnić systemowe podejście do promocji zdrowia i lepiej reagować na nowe zagrożenia, takie jak zmiany klimatyczne i starzenie się populacji.