Nowelizacja ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej: refundacja leczenia za granicą, nowe obowiązki ZUS i status dla ośrodków chorób rzadkich

Nowelizacja ustawy z 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych dostosowuje przepisy do wyroków Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej oraz unijnych regulacji dotyczących koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego.

Zmiany umożliwią zwrot kosztów leczenia także wtedy, gdy pacjent nie uzyskał uprzedniej zgody NFZ z powodu nagłego pogorszenia stanu zdrowia. Refundacja obejmie również leki zakupione w krajach UE lub EOG na podstawie polskiej recepty refundowanej, nawet jeśli nie była ona formalnie receptą transgraniczną.

Dodatkowo wprowadzono nowy art. 42ia regulujący procedurę zwrotu kosztów świadczeń zdrowotnych udzielonych w innych państwach członkowskich – dotychczas kwestie te były ujęte jedynie w zarządzeniach NFZ. Minister zdrowia określi wzór wniosku o refundację w rozporządzeniu wykonawczym.

Projekt zakłada zmiany w art. 75 ustawy, wprowadzając obowiązek informowania organów emerytalnych o sytuacjach mających wpływ na podleganie ubezpieczeniu zdrowotnemu. Osoby pobierające świadczenia z zagranicy będą musiały powiadomić ZUS o rozpoczęciu lub zakończeniu pracy za granicą w terminie 14 dni.
ZUS uzyska także prawo potrącania zaległych składek zdrowotnych bez konieczności dodatkowej procedury, a NFZ – możliwość przekazywania bankom informacji o zmianie statusu ubezpieczenia. Celem tych rozwiązań jest uszczelnienie systemu poboru składek zdrowotnych i zapobieganie zaległościom.

Projekt ustawy po raz pierwszy wprowadza przepisy ustawowe dotyczące Ośrodków Eksperckich Chorób Rzadkich (OECR). Status OECR będzie nadawany na 5 lat przez ministra zdrowia komórkom organizacyjnym specjalizującym się w diagnostyce i leczeniu chorób rzadkich.

Ośrodki te mają zapewniać kompleksową, koordynowaną opiekę, współpracować z innymi jednostkami w kraju i w ramach Europejskich Sieci Referencyjnych oraz prowadzić badania kliniczne i naukowe.

Dla placówek, które już wcześniej uzyskały status OECR (na podstawie uznania kompetencji w 2023 roku), przewidziano pięcioletni okres przejściowy utrzymania tego statusu.

Zmiany obejmują również zasady finansowania świadczeń zdrowotnych dla osób umieszczonych w Krajowym Ośrodku Zapobiegania Zachowaniom Dyssocjalnym w Gostyninie. Świadczenia udzielane tym osobom w podmiotach leczniczych będą finansowane przez NFZ lub – w określonych przypadkach – z budżetu państwa, którego dysponentem będzie Minister Sprawiedliwości.

Projekt przewiduje zmniejszenie ograniczeń dotyczących zatrudnienia w Narodowym Funduszu Zdrowia. Pracownicy NFZ, w tym osoby z wykształceniem medycznym, będą mogli podejmować dodatkową działalność zawodową, o ile nie koliduje ona z obowiązkami służbowymi.

Z kolei umowy o zaopatrzenie w wyroby medyczne będą mogły być zawierane na czas nieoznaczony, co ma uprościć obsługę kontraktową.

Wprowadzono też zmiany usprawniające wydawanie decyzji potwierdzających prawo do świadczeń zdrowotnych – decyzje takie będą mogli podpisywać również upoważnieni pracownicy ośrodków pomocy społecznej i centrów usług społecznych.

Nowelizacja ustawy z 15 września 2022 r. o medycynie laboratoryjnej wprowadza obowiązek udziału laboratoriów w programach zewnętrznej oceny jakości badań. Celem jest zapewnienie wysokiego standardu i bezpieczeństwa wyników badań laboratoryjnych.

Ustawa wejdzie w życie po 14 dniach od ogłoszenia, z wyjątkiem przepisów dotyczących rocznego rozliczenia składki zdrowotnej, które zaczną obowiązywać od 1 stycznia 2027 r. Do tego czasu ZUS dostosuje swoje systemy informatyczne do nowych procedur.