Program Szczepień Ochronnych na 2026 rok – zakres obowiązków i nowe rekomendacje

Program Szczepień Ochronnych (PSO) na rok 2026 ogłoszono w komunikacie Głównego Inspektora Sanitarnego z 31 października 2025 r. i stanowi kompleksowy zbiór zasad realizacji szczepień obowiązkowych i zalecanych. Dokument obejmuje cztery główne segmenty: szczepienia obowiązkowe, szczepienia zalecane, informacje uzupełniające dotyczące poszczególnych chorób oraz ogólne zasady organizacji szczepień. PSO pozostaje kluczowym narzędziem wspierającym działania podmiotów leczniczych w zakresie profilaktyki chorób zakaźnych.

Program utrzymuje pełen kalendarz obowiązkowych szczepień dla dzieci i młodzieży do 19. roku życia. Podstawowy schemat obejmuje m.in. szczepienia przeciw gruźlicy (w ciągu pierwszej doby życia), wirusowemu zapaleniu wątroby typu B, rotawirusom, błonicy, tężcowi, krztuścowi, poliomyelitis, inwazyjnym zakażeniom Haemophilus influenzae typu b oraz pneumokokom.
PSO dopuszcza różne warianty szczepień z użyciem szczepionek wysokoskojarzonych (5w1 i 6w1), określając szczegółowe harmonogramy dla schematów 2+1 i 3+1. Placówki realizujące szczepienia muszą dostosować proces kwalifikacji i prowadzenia szczepień do charakterystyki produktu leczniczego oraz indywidualnej sytuacji pacjenta.

Dokument określa szczególne obowiązki wobec pacjentów narażonych klinicznie lub epidemiologicznie, m.in. osób po przeszczepieniach, w immunosupresji, z wadami ośrodkowego układu nerwowego czy przewlekłymi schorzeniami serca, płuc i nerek.
Obowiązkiem szczepień objęte są również osoby nieszczepione wcześniej przeciw WZW typu B, w tym uczniowie i studenci kierunków medycznych, personel medyczny oraz osoby dializowane. Zgodnie z PSO zakres szczepień w tych grupach powinien być dostosowany do aktualnej wiedzy medycznej.

Program przedstawia szczegółowe zasady postępowania poekspozycyjnego w przypadku narażenia na błonicę, tężec i wściekliznę, uwzględniając rodzaj kontaktu, stan zdrowia zwierzęcia w sytuacji narażenia oraz dotychczasową historię szczepień pacjenta.

W przypadku narażenia na wściekliznę dokument wskazuje zasady podawania szczepionki oraz swoistej immunoglobuliny, a także kryteria obserwacji zwierzęcia przez 15 dni. W odniesieniu do tężca PSO różnicuje postępowanie w zależności od ryzyka i historii szczepień, określając moment podania dawek przypominających oraz immunoglobuliny.

PSO na 2026 rok rozszerza katalog szczepień zalecanych, uwzględniając m.in. szczepienia przeciw COVID-19, grypie, meningokokom, pneumokokom, kleszczowemu zapaleniu mózgu, wirusowi RSV, HPV, WZW typu A oraz ospie wietrznej.
W przypadku kobiet w ciąży dokument przewiduje możliwość podawania szczepionek przeciw COVID-19, grypie i RSV przez cały okres ciąży, a szczepienia przeciw krztuścowi między 27. a 36. tygodniem. Zasady te mają zapewnić ochronę zarówno pacjentce, jak i noworodkowi.

PSO kładzie nacisk na szczepienie wcześniaków zgodnie z wiekiem chronologicznym, o ile pozwala na to stan kliniczny. Dokument wskazuje także dopuszczalne schematy szczepień realizowanych jeszcze w trakcie hospitalizacji, w tym BCG, WZW typu B, DTaP, IPV, Hib, PCV oraz szczepień przeciw rotawirusom. Wprowadza również szczegółowe przeciwwskazania, m.in. w przypadku ekspozycji na leki immunosupresyjne.

Program szczegółowo opisuje wymogi dotyczące odstępów między dawkami, warunków jednoczasowego podawania szczepionek oraz zasad kontroli statusu szczepień, w tym konieczności weryfikacji wykonania BCG. Placówki medyczne wykonujące szczepienia muszą przestrzegać Charakterystyki Produktu Leczniczego każdej szczepionki, co podkreślono we wszystkich częściach dokumentu.

Opublikowany program wyznacza ramy działania dla placówek realizujących szczepienia obowiązkowe i zalecane, określając zarówno harmonogramy, jak i wymogi proceduralne. PSO 2026 stanowi również podstawę kwalifikacji medycznej, dokumentacji i organizacji kampanii szczepień prowadzonych na poziomie krajowym. Jego znajomość i prawidłowe wdrożenie pozostają kluczowe dla realizacji obowiązków ochrony zdrowia publicznego.