Rząd rozważa cięcia w ochronie zdrowia, aby ograniczyć deficyt NFZ

Dokument wysłany 29 października z Ministerstwa Zdrowia do Ministerstwa Finansów przedstawia propozycje działań mających ograniczyć planowany deficyt Narodowego Funduszu Zdrowia. Powstał po tym, jak minister finansów nie zaakceptował wcześniejszych założeń finansowych. Analizy resortu zdrowia pokazują, że bez korekt niedobór środków w 2026 roku mógłby sięgnąć nawet 23 mld zł.

Z przedstawionych wyliczeń wynika, że pakiet oszczędności miałby przynieść 213 mln zł jeszcze w 2024 r., prawie 10,4 mld zł w 2025 r., a dodatkowe 4,5 mld zł pochodziłoby z rozwiązań systemowych planowanych na 2026 rok. Proponowane działania obejmują zarówno zmiany organizacyjne, jak i ograniczenia finansowe w kluczowych obszarach świadczeń.

Jednym z głównych elementów pakietu jest ponowne wprowadzenie limitów w ambulatoryjnej opiece specjalistycznej od 1 stycznia 2026 r. Ograniczenia nie obejmowałyby świadczeń pierwszorazowych i zabiegowych, a także operacji usunięcia zaćmy czy diagnostyki obrazowej. Resort zdrowia szacuje, że limity w AOS przyniosłyby oszczędności rzędu 4,9 mld zł.

Dodatkowe 1,3 mld zł miałoby wynikać z limitów na tomografię komputerową i rezonans magnetyczny. Zmiany te wpływają na planowanie pracy pracowni diagnostycznych oraz kontraktowanie świadczeń, co może wymagać od placówek dostosowania harmonogramów oraz dostępności personelu i aparatów.

Kolejnym obszarem zmian jest program bezpłatnych leków dla dzieci i seniorów. Według propozycji koszty miałyby zostać zmniejszone o 1,5 mld zł. Redukcja dotyczyłaby także wsparcia żywienia w szpitalach w ramach programu „Zdrowy posiłek”, którego kontynuacja wiązałaby się z wydatkami rzędu 0,9 mld zł.

Resort wskazał ponadto na możliwość ograniczenia kosztów taryfikacji świadczeń w kardiologii, chirurgii kręgosłupa, okulistyce, teleradioterapii, elektrofizjologii i diagnostyce obrazowej. Łączne zmniejszenie nakładów w tych obszarach oceniono na 1,8 mld zł. Dla kierownictwa placówek oznacza to konieczność przeanalizowania rentowności świadczeń oraz ich struktury w procesie kontraktowania.

Jednym z najbardziej znaczących elementów systemowych jest przesunięcie terminu waloryzacji najniższych wynagrodzeń w ochronie zdrowia z lipca na styczeń – począwszy od 2027 roku. W praktyce w 2026 roku przyniosłoby to budżetowi dodatkowe 6 mld zł.

Ministerstwo proponuje również powiązanie waloryzacji z tempem wzrostu wynagrodzeń w sferze budżetowej zamiast przeciętnego wynagrodzenia w gospodarce. Według wyliczeń obniżyłoby to koszt podwyżek w 2027 roku z około 10 mld zł do 2,7 mld zł. Takie zmiany wymagałyby od podmiotów leczniczych wcześniejszego planowania budżetów płacowych oraz dostosowania polityki zatrudnienia do nowych zasad.

W dokumencie pojawiły się także propozycje ustawowego ograniczenia stawek w kontraktach, co miałoby ujednolicić i ograniczyć wysokość wynagrodzeń personelu medycznego zatrudnianego w tym modelu.

Resort zdrowia wskazał również na planowaną redukcję, a docelowo likwidację stażu podyplomowego. Zmiana ta miałaby zmniejszać obciążenia budżetu państwa o ponad 680 mln zł w 2027 roku, ponad 750 mln zł w 2028 roku oraz ok. 880 mln zł w 2029 roku. Dla placówek medycznych oznaczałoby to zmianę ścieżki kształcenia młodych lekarzy oraz konieczność dostosowania organizacji pracy.

Łącznie – przy uwzględnieniu wszystkich działań – deficyt NFZ w 2026 roku miałby spaść z prognozowanych 23 mld zł do ok. 13,4 mld zł. Jednocześnie przedłużenie pilotażu Centrów Zdrowia Psychicznego, kosztujące 2,5 mld zł, ponownie zwiększyłoby niedobór.

W końcowym bilansie, po uwzględnieniu zmian systemowych oraz niższych wpływów ze składek zdrowotnych, deficyt oceniono na około 12,9 mld zł.

Przedstawione propozycje mogą oznaczać konieczność przebudowy harmonogramów świadczeń, zmian w strukturze umów z NFZ oraz analizy kosztów działalności w poszczególnych zakresach. Ograniczenia dotyczące diagnostyki obrazowej i niektórych procedur zabiegowych będą wymagały ponownej oceny możliwości realizacji świadczeń w ramach kontraktu.

Zmiana zasad waloryzacji wynagrodzeń oraz propozycje dotyczące stawek kontraktowych mogą wpłynąć na politykę kadrową i wysokość kosztów pracy. Z kolei przewidywane cięcia w zakresie refundacji leków oraz programów zdrowotnych mogą oddziaływać na organizację świadczeń realizowanych w ramach dostępnych środków.