Podwyżki wynagrodzeń w ochronie zdrowia od 1 lipca 2024 r.

Lipcowy wzrost wynagrodzeń dla pracowników ochrony zdrowia zapisano w ustawie z 26 maja 2022 r. o zmianie ustawy o sposobie ustalania najniższego wynagrodzenia zasadniczego niektórych pracowników zatrudnionych w podmiotach leczniczych oraz niektórych innych ustaw, zwanej „podwyżkową”. Był zatem spodziewany i oczekiwany z nadziejami przez pracowników oraz z obawami przez zarządzających placówkami.

Wynagrodzenia pracowników ochrony zdrowia oraz osób realizujących usługi dla podmiotów leczniczych na podstawie tzw. umów kontraktowych finansuje się ze stawki za świadczenie zdrowotne. Kluczowy jest zatem sposób i poziom odpłatności za usługi medyczne realizowane przez placówki medyczne, które finansuje NFZ. To wysokość finansowania usług medycznych decyduje o możliwościach zwiększania wynagrodzeń w danym podmiocie. Koszty wynagrodzeń pochłaniają większość wzrostu nakładów na ochronę zdrowia. Szacunki wskazują, że stanowią one niemal 70% całkowitych wydatków. Na pozostałe koszty, takie jak energia elektryczna, media i leki, przeznacza się około 30% wzrostu nakładów.

Instytucją powołaną na mocy ustawy z 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych do opracowywania analiz i propozycji zmian sposobu oraz poziomu finansowania poszczególnych świadczeń opieki zdrowotnej jest Agencja Oceny Technologii Medycznych i Taryfikacji (AOTMiT).

Na zlecenie ministra zdrowia 24 maja 2024 r. prezes AOTMiT wydał rekomendacje w sprawie zmiany sposobu lub poziomu finansowania świadczeń opieki zdrowotnej, które zawierały 3 warianty wzrostu poziomu finansowania świadczeń opieki zdrowotnej i odpowiednio wzrostu wartości umów.

Minister zdrowia 13 czerwca 2024 r. zatwierdziła do realizacji rekomendacje zawarte w wariancie nr 3, tj. uwzględniającym we wzroście cen jednostek rozliczeniowych skutki realizacji ustawy „podwyżkowej”. Wariant ten – w myśl komunikatu centrali NFZ – oprócz wzrostu wynagrodzeń uwzględnia również koszty inflacji i wzrost wycen w obszarach ważnych dla szpitali powiatowych. Tym samym realizowany ma być najdroższy wariant, co jednak nie musi się przełożyć na najwyższy wzrost wynagrodzeń.

Nie tylko ogólna wycena świadczeń będzie miała jednak na to wpływ. Ponieważ stopień wzrostu wyceny poszczególnych świadczeń jest zróżnicowany, w dużym stopniu wzrost wartości umowy z NFZ, jaki przypadnie danemu podmiotowi, będzie zależał od rodzaju świadczeń wykonywanych w tym podmiocie oraz ich liczby.

Z przyjętego do realizacji wariantu rekomendacji widać wzrost wyceny świadczeń szpitalnych w internie, chirurgii i położnictwie. Ma to być kołem ratunkowym dla szpitali powiatowych. Jednak ten wariant nie uwzględnia ogólnej tendencji widocznej w nowoczesnych systemach ochrony zdrowia, gdzie za pomocą cen stymuluje się zwiększanie liczby i zakresów świadczeń realizowanych w warunkach ambulatoryjnych, które są tańsze, dogodniejsze i bezpieczniejsze dla pacjentów, a przede wszystkim nielimitowane. Pozwala to skrócić kolejki do krótkich, małych zabiegów, odciążyć szpitalne limity, a w konsekwencji zaoszczędzić fundusze publiczne.

Niestety wzrost wyceny ambulatoryjnych świadczeń specjalistycznych nie zachęca do zwiększania dostępności do specjalistów. Nie ma co zatem liczyć na skrócenie kolejek do poradni czy do szpitali.

Niepokojące jest to, że kierujący placówkami musieli przygotować i uzgodnić z pracownikami wewnętrzny plan podwyżek – to przecież długi i żmudny proces negocjacji z organizacjami związkowymi – nie znając wysokości faktycznych wzrostów wartości umów z NFZ. Aneksowanie umów ma trwać do połowy lipca – zgodnie z treścią komunikatu centrali NFZ. Jednocześnie od początku lipca mają być zwiększone wynagrodzenia według regulacji wprowadzonych przepisami wykonawczymi do ustawy „podwyżkowej”, które przewidują minimalne wynagrodzenie dla poszczególnych grup zawodowych i posiadanych kwalifikacji.

Dla pracowników niewykonujących zawodów medycznych, w tym szeroko pojętej administracji, obsługi technicznej itd., nie przewidziano mechanizmów podwyżek, a jedynie ogólną formułę wiążącą ich wynagrodzenia ze średnim wzrostem wynagrodzenia pracowników wykonujących zawód medyczny oraz działalności podstawowej innych niż pracownicy wykonujący zawód medyczny w danym podmiocie leczniczym. Oznacza to, że te grupy pracowników również będą objęte wzrostem wynagrodzeń, dość trudno jednak oszacować, w jakiej wysokości.

Ze względu na wysoki stopień niepewności co do poziomu wzrostu wartości umów z NFZ, a zatem braku wiedzy, jakimi realnie środkami na podwyżki będą dysponować, zarządzający podeszli do tego problemu z dużymi obawami i bardzo ostrożnie, często podwyższając tylko tyle, ile nakazują przepisy, a nawet próbując ograniczać nakazy prawne w różny sposób. Powoduje to duże niezadowolenie wśród poszczególnych grup zawodowych pracowników medycznych, którym przepisy różnicują wynagrodzenie ze względu na posiadane kwalifikacje, mimo że wykonują tę samą pracę albo bardzo podobne zadania.

Sztandarowym przykładem są pielęgniarki, których wynagrodzenia ukształtowane na podstawie trzech poziomów wysokości różnią się ponad 2.500 zł. Często dotyczy to pielęgniarek pracujących na tym samym oddziale, sprawujących opiekę nad tymi samymi pacjentami i wykonujących te same czynności.

Słychać też powszechne oburzenie ze strony lekarzy na zbyt małe zróżnicowanie płac lekarzy ze specjalizacją w odniesieniu do pielęgniarek bądź położnych z tytułem magisterskim i specjalizacją, gdzie różnica wynosi nieco ponad 1.100 zł, a lekarz bez specjalizacji otrzyma nawet o 700 zł mniej od magistra pielęgniarstwa/położnictwa ze specjalizacją. Budzi to uzasadnione kontrowersje i już zapowiada się nowelizację przepisów.

Spodziewane i oczekiwane podwyżki, choć ich wysokość odczuwalna będzie dopiero w sierpniu, nie satysfakcjonują większości osób wykonujących zawody medyczne, a kierujących podmiotami medycznymi przyprawiają o ból głowy ze względu na brak pewności, czy uzyskają wystarczający wzrost środków z NFZ na ich sfinansowanie.

Szkoda, że przygotowuje się to w sposób urągający logice, niespójny i niedopracowany. Kolejny raz znów wzrost finansowania świadczeń nie przełoży się na porządkowanie poszczególnych segmentów ochrony zdrowia, nie poprawi funkcjonowania systemu, a nawet może przyczynić się do konfliktów między i w ramach poszczególnych grup zawodowych pracowników medycznych, co z pewnością nie wpłynie na poprawę jakości opieki zdrowotnej i bezpieczeństwa zdrowotnego społeczeństwa.